Acuèlh  >  On a vu, lu, écouté  > Literatura occitana en País de Brageirac

 Literatura occitana en País de Brageirac

 


Renat Lavaud, dins un brave estudi paregut en 1906 dins lou Bournat a l’ocasion de la prumièra felibrejada de Brageirac, escriu : « Dins la tièra dels trobadors perigordins, Peire vendriá benlèu, se lo coneissiam mielhs, al segond reng, aprèp los caps del còr, Bertran de Born e Giraud de Bornelh, un pauc al-dejós d’Arnaut de Maruelh e d’Arnaut Daniel. Saïl de Scola e Elias Fonsalada s’avançarián aprèp, al tresen reng, demest Elias Cairel, Aimeric de Sarlat, Uc de la Bachelariá, eca., valent-a-dire enquera en fòrt onorabla companhiá. » Aurètz reconegut dins aquela lista los tres trobadors de Brageirac : Saïl de Scola, Elias Fonsalada e Peire de Bragairac.

Las Vidas son mudas per çò que tòca Peire de Bragairac. Nos balhan al contrari qualquas pitas indicacions en çò que concèrna Saïl de Scola e Elias Fonsalada. Nos dison que lo prumièr « Fo de Barjarac, fils d’un mercadier. E fez se joglar e fez de bonas cansonetas. » De sas cansonetas, nonmàs una es ‘ribada jusca a nos. Del segond, demòra nonmàs doas cançons mandadas a un rei d’Aragon. Sa Vida precisa que « no bons trobaire mas noellaire fo » valent-a-dire que contèt, e problable escriguèt novèlas : damatge que sián pas estadas conservadas.

La crosada contra los Albigés pòrta un còp mortal a la civilisacion occitana. Tot-parier, quand l’Occitania se mudís, Euròpa tot entièra a adoptat los tèmas de l’amor cortés e s’es botada a imitar las formas poeticas inventadas per los trobadors. Mas lo Perigòrd, vengut silenciós, oblida jusca al nom de sos plan grands poètas qu’escriguèron dins sa lenga.

Las doas sorgas las mai importantas de la pròsa medievala en occitan son los conselhs de las vilas de Brageirac e Periguërs, dotadas d’una organisacion consulari que los registres, del mitan del sègle XIV a la debuta del sègle XVI, son redigits mai que mai en occitan.
Dins lo passionant Libre de vita (Livre de vie)1 de Brageirac, lo copista de la jurada a consignat los planhs e los testimonhatges sus los malaürs e exaccions dont la vila fuguèt victima entre 1378 e 1382.
La man mesa de mai en mai granda de l’administracion reiala suls poders locals va entraïnar la preeminença progressiva del francés sus l’occitan dins los actes de la vita publica.

La brasa e lo fuòc brandalFau esperar la debuta del sègle XIX quand, avant Mistral, avant lo Felibrige, Jasmin, nascut en 1798 a Agen, encarna lo reviscòl de la lenga occitana. Son immense prestigi estona uèi. Òm lo reclama, òm l’aclama pertot. Fòrt generós (lo cloquièr de Vern pòrta son nom, fuguèt bastit mercés a sos dons), consacra las recèptas de sos recitals a solatjar la misèria, a bastir d’espitals. « Trobador de la caritat », quò es un Coluche avant l’ora ! Ven a Brageirac mai d’un còp onte declama poësias de circonstància. En 1843, rend un omenatge a un jove poèta de Brageirac, Joan Beausoleil (son nom fuguèt donat a un baloard de la vila), nascut en 1803 e mòrt en 1837.
Quand la prumièra escòla felibrenca perigordina es fondada en 1901, lo Felibrige se prepara a festejar son cinquantenari. Creat en 1854 per Frederic Mistral e sos amics provençals, aquel movement a fòrt influençat los felibres del Perigòrd.
En País de Brageirac, lo mai interessant dels poètas d’aquel periòde demòra sens contèsta Juli de Termes que, vengut tard a la lenga d’òc, isolat, sembla pas aver subit tant que sos contemporanèus l’influéncia del Felibrige. Nascut a La Fòrça en 1812, mòrt a Lion en 1893, fòrt romantic, escriguèt de braves poèmas.
Lo poèta de Brageirac lo mai conegut demòra Méry de Bergerac, de son vertadier nom Remesi Desplanches (1865-1940). Nascut en 1865, mòrt dins de circonstàncias tragicas en 1940, es l’autor de tres recuèlhs de poèmas, Mes arlots (1922), De Rampan a Guilhanèu (1928), e Countes a la fretisso (1931).
Amb Méry, la lenga d’òc a ganhat, sens contèsta, sas letras de noblesa dins lo País de Brageirac. Sos discípols Reinat Ravine (1904-1938), Loís Tardière, Pau Guibert, Marcial Rouby, plan d’autres enquera, esperlongan amb lors escrits l’ensenhament e l’exemple de lor mèstre.
Joan Guichard escapa mai a l’atraccion de Méry. Originari de Vilamblard (1883-1965), tanben compositor, pintre, sos poèmas, d’excellenta factura, demòran malurosament escampilhats dins de jornals e de revistas. A publicat, en vèrs : una « cançon de gèsta », Bertran de Born, 1920, e Milou, 1956, una brava istòria d’amor e de mòrt.
Òm pòt apondre a aquela lista d’escrivans occitans en País de Brageirac, Pèire Palut (1844-1910), Pèire Gessé, de son vertadièr nom German Chassagne (1830-1914), Emili Laplace (1843-1926).

La plus close nuit Mas devem far una plaça a part entièra al mai grand escrivan occitan contemporanèu qu’es plan segur Bernat Lesfargues. Nascut a Brageirac en 1924, professor agregat d’espanhòl a Lion, publica en 1961, a l’ocasion de la felibrejada de Brageirac, lo Florilège des Poètes occitans du Bergeracois, antologia comentada que demòra enquera uèi una òbra de basa e dins laquala avem posat abondosament per redigir aquela notícia. Retirat a Egleisa Nuòva d’Issac, contunha uèi una activitat de traductor, especialista de las literaturas espanhòla e catalana contemporanèas – es l’introductor en França de la literatura catalana –, editor – a creat en 1975 las edicions Federop, uei a Gardona – e d’escrivan.
A publicat sièis recuèlhs de poèmas, la màger part en occitan : Cap de l’aiga (1952), Còr prendre (pretz Jaufre Rudel 1965), Ni cort, ni costier (1970), Bergerac et autres lieux (1993), La brasa e lo fuòc brandal (pretz Joan Bodon 2001), La plus close nuit (2006). « Una poèsia que son ambicion es de traire l’expression d’una lenga apassionadament aimada fòra dels poncius d’un particularisma reductor, e de l’obrir a la modernitat e a l’universal. » (Joan Roux).

Joan-Claudi DUGROS


De legir : LESFARGUES (Bernard), Florilège des poètes occitans du Bergeracois, Bergerac, 1961.
LESFARGUES (Bernard), « Littérature en occitan », dans Dordogne Périgord, éditions Christine Bonneton, Paris, 2007, pp. 197-211.


1 Le Livre de vie 1379-1382, Bergerac, au coeur de la guerre de Cent ans,
édition préparée par Yan Laborie, Jean Roux et Bernard Lesfargues, Fédérop, 2002.

 
 

 
 

Retorn a la pagina d'acuèlh Occitan