Acuèlh  >  Patrimòni  >  Canal de Lalinda : Quand lo canal s’esvelharà

 Canal de Lalinda : Quand lo canal s’esvelharà

 


Tala la Bèla au Bòsc dormant, lo canal s’esvèlha aprèp un long som.
Creat per los òmes per evitar una empacha de la natura, èra destinat a servir la batelariá. Vencida per lo camin de fèrre e la rota, quela d’aquí finiguèt per s’avalir.


Lo canal, el, es demorat a l’ombra de sas platanas. Envasit per las canavèras, se fond dins lo paisatge. Quò es un testimòni preciós de l’epòca recenta que Dordonha viviá al ritme de sos batèus.
En 1850, asseguravan pas enquera mai de 60 % del trafic de las merças entre Brageirac e Liborna ? Quò s’explica per la deficiéncia istorica del malhum rotièr e l’importància del vinhal dins lo ranvèrs : qui podiá, melhor que Dordonha orientada d’Èst en Oèst, escortar la fusta de barricas del naut país jusca a Brageirac, e d’aquí menar las barricas plenas jusca al pòrt de Bordèu ?
Mas la navigacion i èra pas tan simpla. Oblidem aicí los 80 quilomètres de son cors superior onte, d’Argentat a Solhac, la davalada en periòde d’inondacion a batèu perdut èra una perilhosa aventura.
Dins nòstre canton, nombrosas empachas entravavan la navigacion : variacions del debit segon las sasons, pas rocassuts e gravièras, corrents violents...
Tres raspas assassinas varrolhavan lo pòrt de Lalinda. Lo Grand Thoré en amont, los Pescairós e la Gratussa en aval èran tant redobtats dels marinièrs que los poders publics decidiguèron aprèp longas reflexions de cavar un canal de Mauzac a Teulièras per los eschivar. Long de 15 quilomètres costèt 2 milions del franc de l’epòca.


Lo camin que camina

Decididas en 1838, las òbras fuguèron acabadas en 1843. Per alimentar la presa d’aiga del canal, avián bastit a Mauzac un barratge sus la Granda Aiga, çò que aguèt per efièch de modificar considerablament l’aspècte del vilatge. La vasta espandida d’aiga bordada de cais aculhissiá desenant los «coraus» en espèra davant l’esclusa d’entrada amont. Son nòu en tot que permetan de ratrapar los 24 mètres de denivelacion entre l’amont e l’aval, a Mauzac, Lalinda, la Bòria Bassa, e lo subrebèl escalièr de sièis esclusas amb bacin de crosament, vertadièra òbra d’art, onte en bas lo canal rejunh lo flume a Teulièras. S’acaba en apoteòsi.
Racionals, equipats de cais de pèira, los bacins portuaris que marcan son cors an èls tanben transformat las abituds e l’aspècte de las localitats onte son situats : lo de Lalinda menèt a l’abandon del pòrt de la Guilhon sus la Dordonha e botèt al caumatge los menaires de la Gratussa.
Per çò qu’es del vièlh vilatge batelièr de Sant-Caprasi assetat al bòrd del flume, deguèt se capvirar vèrs lo canal ! Copat en dos, li botèron un pont canal per religar las doas partidas e un bacin de radob onte podián bastir e adobar lo fons dels batèus al sec. Dispausat en fàcia del borg papetièr, lo bacin de Pòrt-de-Cosa venguèt viste l’entrepaus de las merças vengudas de la riba esquèrra.

Fin finala, lo canal respondiá a de vertadièrs besonhs e fuguèt plan trevat tre son obertura : 29.750 tonèls de merças i passèron en 1852, 46.000 en 1858.
La creacion, en aval, del barratge de Salveta en 1854, destinat a regularisar l’ancoratge del pòrt de Brageirac, ameliorèt enquèra lo trafic que atenguèt prèp de 200.000 tonèls en 1860.

Imaginem lo vai-e-veni sens relambi dels batèus sus lo canal : davalats del naut país lemosin, «argentats» e «coraus» cargats rasièr de pòst per far doèlas per la fustalha, de carassonas per palissar la vinha, de minièra de fèrre e de carbon de buesc, mas tanben de botas de tanin e de pasta a papièr, de castanhas e d’òli de cacau. Tornant montar lo corrent, «corpets» e «coraus» mai leugièrament lestats de la sal de l’Atlantic e dels produchs colonials, sucre, cafè, espècias, merluças saladas...


Lo declin
Mas los temps cambian. Per s’adaptar al ritme de la revolucion industriala en marcha, faliá far mai e mai viste. Òm navigava pas mai de 150 jorns per an sus la Granda Aiga, e a vitessa redusida. Enric Gonthier, un dels darnièrs patrons de batèu, conta que podiá pas far mai d’un anar e tornar per mes de Port-de-Cosa a Bordèu avant d’aver motorisat son batèu. Cinc anars e tornars per an amb a pus prèp 80 tonèls de carga ! Los batelièrs, afeccionats a lor mestièr, an tot ensajat per se modernisar. Mas la luta èra inegala, los credits anavan al camin de fèrre ponctual e rapid, al transpòrt rotièr mai sople. Pòrt desertat, batelièrs al caumatge, en 1926 lo canal de Lalinda fuguèt definitivament desclassat.


Mas lo canal tòrna viure

En setembre 96, l’ensemble del canal fuguèt inscrit a l’inventari dels monuments istorics. Los diferents obratges que lo marcan, de luènh en luènh, seràn lèu remés en estat, manca tres ponts : lo de l’EDF, lo «pont levant» entre Sant-Caprasi e Teulièras, e lo de Pòrt-de-Cosa.
Quò es a quel endrech que lo canal fuguèt entudelat en 1964, e pagun batèu pòt desenant i passar.

L’avenidor passarà per la navigacion de plaséncia, siá jos fòrma de passejadas en gabarra, siá en logant a la setmana un batèu abitable a fons plat. Laidonc benlèu tornarem veire lèu de batèus sus lo canal de Lalinda, amb lor equipatge de toristas embarcats a Brageirac per montar jusca a Limuèlh.


Regina Simonet


 

 
 

Retorn a la pagina d'acuèlh Occitan