|
Renat Lavaud, dins un brave estudi paregut en 1906 dins
lou Bournat a l’ocasion de la prumièra felibrejada de
Brageirac, escriu : « Dins la tièra dels trobadors
perigordins, Peire vendriá benlèu, se lo coneissiam mielhs, al
segond reng, aprèp los caps del còr, Bertran de Born e Giraud
de Bornelh, un pauc al-dejós d’Arnaut de Maruelh e d’Arnaut
Daniel. Saïl de Scola e Elias Fonsalada s’avançarián aprèp, al
tresen reng, demest Elias Cairel, Aimeric de Sarlat, Uc de la
Bachelariá, eca., valent-a-dire enquera en fòrt onorabla
companhiá. » Aurètz reconegut dins aquela lista los tres
trobadors de Brageirac : Saïl de Scola, Elias Fonsalada e
Peire de Bragairac.
Las Vidas son mudas per çò que tòca Peire de Bragairac. Nos
balhan al contrari qualquas pitas indicacions en çò que
concèrna Saïl de Scola e Elias Fonsalada. Nos dison que lo
prumièr « Fo de Barjarac, fils d’un mercadier. E fez se
joglar e fez de bonas cansonetas. » De sas cansonetas,
nonmàs una es ‘ribada jusca a nos. Del segond, demòra nonmàs
doas cançons mandadas a un rei d’Aragon. Sa Vida precisa que «
no bons trobaire mas noellaire fo » valent-a-dire que
contèt, e problable escriguèt novèlas : damatge que sián pas
estadas conservadas.
La crosada contra los Albigés pòrta un còp mortal a la
civilisacion occitana. Tot-parier, quand l’Occitania se mudís,
Euròpa tot entièra a adoptat los tèmas de l’amor cortés e s’es
botada a imitar las formas poeticas inventadas per los
trobadors. Mas lo Perigòrd, vengut silenciós, oblida jusca al
nom de sos plan grands poètas qu’escriguèron dins sa lenga.
Las doas sorgas las mai importantas de la pròsa medievala en
occitan son los conselhs de las vilas de Brageirac e Periguërs,
dotadas d’una organisacion consulari que los registres, del
mitan del sègle XIV a la debuta del sègle XVI, son redigits
mai que mai en occitan.
Dins lo passionant Libre de vita (Livre de vie)1 de Brageirac,
lo copista de la jurada a consignat los planhs e los
testimonhatges sus los malaürs e exaccions dont la vila fuguèt
victima entre 1378 e 1382.
La man mesa de mai en mai granda de l’administracion reiala
suls poders locals va entraïnar la preeminença progressiva del
francés sus l’occitan dins los actes de la vita publica.
Fau esperar la debuta del sègle XIX quand, avant Mistral,
avant lo Felibrige, Jasmin, nascut en 1798 a Agen, encarna lo
reviscòl de la lenga occitana. Son immense prestigi estona uèi.
Òm lo reclama, òm l’aclama pertot. Fòrt generós (lo cloquièr
de Vern pòrta son nom, fuguèt bastit mercés a sos dons),
consacra las recèptas de sos recitals a solatjar la misèria, a
bastir d’espitals. « Trobador de la caritat », quò es
un Coluche avant l’ora ! Ven a Brageirac mai d’un còp onte
declama poësias de circonstància. En 1843, rend un omenatge a
un jove poèta de Brageirac, Joan Beausoleil (son nom fuguèt
donat a un baloard de la vila), nascut en 1803 e mòrt en 1837.
Quand la prumièra escòla felibrenca perigordina es fondada en
1901, lo Felibrige se prepara a festejar son cinquantenari.
Creat en 1854 per Frederic Mistral e sos amics provençals,
aquel movement a fòrt influençat los felibres del Perigòrd.
En País de Brageirac, lo mai interessant dels poètas d’aquel
periòde demòra sens contèsta Juli de Termes que, vengut tard a
la lenga d’òc, isolat, sembla pas aver subit tant que sos
contemporanèus l’influéncia del Felibrige. Nascut a La Fòrça
en 1812, mòrt a Lion en 1893, fòrt romantic, escriguèt de
braves poèmas.
Lo poèta de Brageirac lo mai conegut demòra Méry de Bergerac,
de son vertadier nom Remesi Desplanches (1865-1940). Nascut en
1865, mòrt dins de circonstàncias tragicas en 1940, es l’autor
de tres recuèlhs de poèmas, Mes arlots (1922), De Rampan a
Guilhanèu (1928), e Countes a la fretisso (1931).
Amb Méry, la lenga d’òc a ganhat, sens contèsta, sas letras de
noblesa dins lo País de Brageirac. Sos discípols Reinat Ravine
(1904-1938), Loís Tardière, Pau Guibert, Marcial Rouby, plan
d’autres enquera, esperlongan amb lors escrits l’ensenhament e
l’exemple de lor mèstre.
Joan Guichard escapa mai a l’atraccion de Méry. Originari de
Vilamblard (1883-1965), tanben compositor, pintre, sos poèmas,
d’excellenta factura, demòran malurosament escampilhats dins
de jornals e de revistas. A publicat, en vèrs : una «
cançon de gèsta », Bertran de Born, 1920, e Milou, 1956,
una brava istòria d’amor e de mòrt.
Òm pòt apondre a aquela lista d’escrivans occitans en País de
Brageirac, Pèire Palut (1844-1910), Pèire Gessé, de son
vertadièr nom German Chassagne (1830-1914), Emili Laplace
(1843-1926).
 Mas devem far una plaça a part entièra al mai grand escrivan
occitan contemporanèu qu’es plan segur Bernat Lesfargues.
Nascut a Brageirac en 1924, professor agregat d’espanhòl a
Lion, publica en 1961, a l’ocasion de la felibrejada de
Brageirac, lo Florilège des Poètes occitans du Bergeracois, antologia comentada que demòra enquera uèi una òbra de basa e
dins laquala avem posat abondosament per redigir aquela
notícia. Retirat a Egleisa Nuòva d’Issac, contunha uèi una
activitat de traductor, especialista de las literaturas
espanhòla e catalana contemporanèas – es l’introductor en
França de la literatura catalana –, editor – a creat en 1975
las edicions Federop, uei a Gardona – e d’escrivan.
A publicat sièis recuèlhs de poèmas, la màger part en occitan
: Cap de l’aiga (1952), Còr prendre (pretz Jaufre Rudel 1965),
Ni cort, ni costier (1970), Bergerac et autres lieux
(1993),
La brasa e lo fuòc brandal (pretz Joan Bodon 2001), La plus
close nuit (2006). « Una poèsia que son ambicion es de
traire l’expression d’una lenga apassionadament aimada fòra
dels poncius d’un particularisma reductor, e de l’obrir a la
modernitat e a l’universal. » (Joan Roux).
Joan-Claudi DUGROS
De legir : LESFARGUES (Bernard), Florilège des poètes occitans
du Bergeracois, Bergerac, 1961.
LESFARGUES (Bernard), « Littérature en occitan », dans
Dordogne Périgord, éditions Christine Bonneton, Paris, 2007,
pp. 197-211.
1 Le Livre de vie 1379-1382, Bergerac, au
coeur de la guerre de Cent ans, édition préparée par Yan
Laborie, Jean Roux et Bernard Lesfargues, Fédérop, 2002.
|
|
