Acuèlh  >  Patrimòni  >  Los Ausèls fàcia al General Ivern !

 Los Ausèls fàcia al General Ivern !

 


Per inaugurar aquela novèla rubrica "Fauna de chas nos" del site www.pays-de-bergerac.com, avèm causit de nos interessar de prèp a tots aquels auselons que fan l’ornament de nòstres bòscs, randals, pradas e jardins.

Mas, alara que l'ivern es solidament installat, aquel ornament sembla plan fragile... Per aquelas gentas bolas de plumas, lo periòde actual es lo mai dificil a traversar, lo mai murtrièr. A nosautres de los ajudar a téner còp pendent aquela marrida passa.
 
 
 

 

Fàcia al General Ivern…
Per afrontar la freg, la nèu, lo gibre, qualques ausèls se preparan melhor que d'autres : mudan juste avant la debuta de l'ivern, en saber que lors plumas nòvas, en se conflant de manièra optimala per emprisonar l'aire, los ajudaràn a mièlhs se gardar al caud. D'autres an la saviesa de far de las resèrvas, coma lo Jai o la Senzilha.

Bovet "Lo Bovet pivona, ufanós passerat de nòtres ranvèrs, mas plan salvatge."
Bovet "Lo Bovet pivona, ufanós passerat de nòtres ranvèrs, mas plan salvatge."

  

D'autres enquera se rassemblan, coma los Passerats, los Estornèls o los Pinsons; al dedins d’aquels gropes, cada individú tròba la calor e la securitat (plan relativas, segur), en tot aver accès a las informacions concernant los luòcs de nuridura los mai pròches, o los mai aisats a trapar.

Malurosament, aquelas diferentas estrategias son de còps que i a pas pro eficaças per afrontar lo "Pòrre Ivern" ("pòrre " seriá, çò-dison, l’escais-nom que l’òm balha als generals dins l'armada de tèrra !), subretot quand, coma en decembre passat, lo termomètre s’es aprochat pendent mai d’un jorn dels -15°… Quò es laidonc a nosautres, los umans, de far qualquaren, e aquò per al mens quatre bonas rasons :

1 Per temps freg, los ausèls an besonh d'un demai de noiridura per manténer la temperatura del còrps a l’entorn de 40°. E mai se lo plumatge constituís un excellent isolador, pòt pas empachar qualqua deperdicion de calor, mai que mai pendent la nuèch, totjorn tròp longa e freja.

2 Lo gèl, lo glaç, la nèu (mai s’es rara chas nos) rendon la cèrca de noiridura mai dificila qu'en temps ordinari, e los ausèls despensan laidonc belcòp mai d'energia. Çò que va plan segur en contra de çò que deurián far, valent-a-dire demorar plan suausament al canton…

3 L'avançament de l'ivern correspond a una rarefaccion progressiva – e mai unes còps a la disparicion complèta – dels granons, granas e larvas.

4 E oblidèm pas que nòstras pauras petitas bestiòlas dispausan de mitat mens de temps qu'a la brava sason per cercar lor noiridura, que los jorns son mai corts.

Basta, lo constat es alarmant… Nos fau laidonc, tre doman, se preoccupar del sòrt de nòstres petits companhs a plumas. I a vertadièrament urgéncia !


Un plan ORSEC per los ausèls !


Tornarèm plan segur un jorn o l'autre sus de mesuras a mai long tèrme que permeton d'atirar puèi de "manténer" dins son bocin de jardin un grand nombre d'ausèls : plantacion de sègas, d'arbres e arbrilhons amb granons, pausa de nisadors, proteccion raprochada… Mas, per lo moment, agissèm : veiquí çò qu’es bon de far, en urgéncia !

Punt n° 1, installar una o mai d’una minjadoira,
que trobarètz ja montada o en « kit » dins lo comèrci o alprèp d'associacions de proteccion de la natura (1). E se sètz un grand constructor, laissatz libre cors a vòstra imaginacion, mas en préner sonh d'utilisar de materials resistents als tempèris e non tractats - l'òli de lin es de preferir a la pintura o al vernís.

Qualques imperatius de respectar : la mesa en plaça deu se far a l'abric del vent e de la pluèja (l'orientacion al Sud-Est es la melhora), e en téner compte de la preséncia dins los alentors d'un terrible predator : lo gat del vesin… o lo vòstre ! Netejar regularament es essencial, de manièra a evitar la propagacion de las malautiás.

Punt n° 2, preveire un abeurador,
tot prèp de la minjadoira - una copèla pauc prigonda farà l'afar. Vos sètz ja pausat la question : coma fan los ausèls per beure quand lo gèl a tot prés, lo pesquièr de vòstre vesin, l'estanh o lo riu prèp de chas vos, e jusca a la mendra laca d'aiga ? Fau plan segur préner sonh d’aquel abeurador, a saber lo desgelar, lo netejar e l’emplir plan regularament. Los ausèls, que mòron tant de set coma de fáme en ivern, auràn viste enregistrat vòstres oraris d’emplenatge, avant que l'aiga vene glaç !

  

Barbarós "Al còp timide e oportuniste, lo Barbarós familhièr es un fidèl companh dels jardinièrs."
Barbarós "Al còp timide e oportuniste, lo Barbarós familhièr es un fidèl companh dels jardinièrs."

Menut a la carta !
La minjadoira deurà servir avant tot a dispausar de las granas : d’en prumièr de virasolelh, a que òm pòt apondre blat, civada, milh menut, brigalhs de blat d’Espanha, òrdi, cambe e, perqué pas, de cacauèts – jos resèrva que sián pas salats, aquels d’aquí, gardatz-los per l'aperitiu de dimenge miègjorn ! Veiquí los granivòras, estrictes o occasionals, satisfachs.
 

  

Nos fau pensar adara als amators de matièras grassas : margarina, bolas de graissa o de saïn mesclat amb de granas (virasolelh, milh menut…), codèna de lard e gras de cambajon, nosilhas e nogalhs de cacaus faràn los delicis de la senzilha e, benlèu, se demoratz prèp d'un bòsc, del picatau.

E los que minjan los fruchs, me diretz ? Getatz pus vòstras pomas e peras tròp maduras o qualque pauc "avançadas" : mèrles e tords sauràn se'n congostar !

Una darrièra accion, en favor aqueste còp de los qu’ausan pas pujar sus la minjadoira : per los timides barbarós, pinsons e autres reipetits, botatz per tèrra, dins un endrech descobèrt (totjorn a causa del maissant gatàs del vesinatge), de granas, de micas de biscuits e mai, comble del rafinament, de gruièra raspat.

Qualques conselhs per far de vòstra minjadoira un vertadièr 5 estèlas digne de figurar al "Guide dels melhors avi-tables" :

- De biscuits esbocinats son de preferir al pan sec, de febla valor nutritiva.
- Jamai de riz pas cuèch, de cacau de cocò sec o de mica de pan fresca : aquels aliments uflan dins l'estomac de l'ausèl e lo tuan.
- Jamai de noiridura salada o espiçada.
- Velhar a preservar las granas de l'umiditat : mielhs vau distribuir la noiridura tots los jorns e en petita quantitat.
- Lo periòde que vai de genièr a la debuta de març es lo mai dificil per los ausèls ; fau pas laidonc copar lo noirissatge al moment dels grands fregs o dels longs episòdis de pluèja. Puèi, tre la venguda de la prima, es imperatiu d’arrestar tota distribucion d'aliments : a la natura de tornar préner sos drechs !

  

Los òstes del jardin en ivern
Lo Viralenga es campion per la frequentacion de vòstra minjadoira; quò es vertat que sa talha e son temperament li permeton de se far respectar… exceptat de sa brava cosina, la Blaveta. Afiblat d'un (plan) maissant caractèr e d'una agressivitat sens bòrna, aquel petit passerat sembla préner un maissant plaser a far lo netejatge tanlèu pausat, e a getar defòra tots los estrangièrs de la minjadoira, a còps de bec se zo fau ! Lo Barbarós familhièr, el qu’es lo mai fisèl companh del jardinièr, aprecia plan segur pas lo biais d’aquela insolenta e demòra sus la resèrva. Tot parier coma lo Verdet d'Euròpa, e mai se se desplaça en benda, o lo Passerat, que la reputacion de "cow-boy de las cors de bòrias" es çaquelà pus a far !

Blaveta "Belòia volanta expèrta en acrobacia, caractèr de tesson, veiquí la Blaveta."
Blaveta "Belòia volanta expèrta en acrobacia, caractèr de tesson, veiquí la Blaveta."

 

Se Pinsons dels arbres, Estornèls, Tords e Mèrles negres trevan gaire l'airal de noirissatge, demòran prèp de las maisons, ocupats a fonilhar la mossa o a virar las fuèlhas mòrtas. Daissaràn pas de costat las micas, granas e fruchs qu’aurètz dispausats aicí e alà.

Las Coa-longuetas, elas, semblan se trufar de tot, sautant en benda de branca en branca dins un piutament continuós a la recèrca de lor minjar, que tròban dins los liquèns e jos las ruscas. Pus luènh sus la pelena, de "gròs ausèls " fan de sabents trabalhs d'apròchi : Vanèls tufats, Agaças barjacairas, Tortoras turcas e Jais dels casses aparténon a la categoria dels oportunistas e ren lor escapa ! Lor sol problèma es que tenon a manténer una certana distança amb tot çò que a fòrma umana…

Lo Reipetit (amb sos 5 a 6 gramas, es lo pés pluma de nòstras contradas !) e lo Trauca-plais (9 g), lo discret Para-sèga o enquera lo Bovet, del genre salvatge, pòdon èsser de visitors occasionals de la minjadoira o de sos environs immediats.
Pòt tanben arribar, d’unes còps, un desbarcament de "Nordistes" que, butits per una èrsa de freg fòra lors zònas d'ivernatge, s'installan chas nos en rengs sarrats e sens credar atencion ! Pensatz laidonc a renovelar vòstras existéncias de noiridura, lo Gròs-bec (un balès de 55 g plan cunhats, dotat d'un bec que la pression atenh 60 quilòs !), lo Pinson del Nòrd o, mai exceptionalament, lo Japaire boreal son de gròs minjaires !

Per ne’n acabar amb aquel inventari a la Prévert, conven de saludar los acrobatas de la minjadoira e dels pans de graissa per la qualitat de l’espectacle que pòdon nos balhar cada jorn : dins aquel domèni, lo viralenga e la blaveta son vertadièrament los reis… Paguna pausicion, per tant incomòda que siá, sembla pas las espaventar per aténher lor tòca !
E vos arribarà benlèu de suspréner lo Bècabòsc, sol ausèl capable de davalar d'un arbre la testa en bas (ensajatz, justa per veire), o ben l’Escarrasson, que l’especialitat es d'escalar las cambas dels arbres en descriure de rapidas espiralas…

 

Viralenga "Quò es lo Viralenga que a lo recòrd de frequentacion de las minjadoiras."
Viralenga "Quò es lo Viralenga que a lo recòrd de frequentacion de las minjadoiras."

Bona consciéncia...
Al fial d’aquela rubrica, tornarèm probablament un jorn o l'autre en detalh sus los òstes de nòstres jardins los mai espectaclós… Mas, en esperar, installatz al mai viste vòstres pòstes de noirissatge, en préner sonh de causir una situacion que vos permete de profitar plenament de l’espectacle dempuèi las fenèstras de vòstre ostal ben calfat.

 
L'observacion d'ausèls que se restauran en tota tranquilitat es ja quitament un plaser, o una mena de recompensa; se ditz quitament que a una valor terapeutica…Es tanben lo biais lo mai confortable de s'iniciar a l'ornitologia !

S’agís pas, plan segur, de se balhar bona consciéncia, mas fau se rapelar çaquelà qu'un coble de senzilhas e sa clocada minjan bon an mal an de 12 a 18.000 canilhas ! Laidonc, a vòstras minjadoiras, quò es per la bona causa ! E quò es aquí un subrebèl plan per permetre al pòste de television de bufar un pauc !

Girard Lallemant

Qualquas adreças utilas :

- Ligue pour la Protection des Oiseaux (LPO)
Corderie Royale - BP 263 - 17305 Rochefort Cedex

- "La Hulotte" (lo jornal lo mai legit dins los cròs !)
08240 Boult-aux-Bois

- Association pour la protection des animaux sauvages (ASPAS)
BP 505 - 26401 Crest Cedex
 
 

Retorn a la pagina d'acuèlh Occitan